Zawieranie umów handlowych w Królestwie Arabii Saudyjskiej – o czym warto pamiętać? - Mateusz Szkop | Doradztwo międzykulturowe i biznesowe w Krajach GCC

    You Are Currently Here!
  • Home
  • Uncategorized Zawieranie umów handlowych w Królestwie Arabii Saudyjskiej – o czym warto pamiętać?

Zawieranie umów handlowych w Królestwie Arabii Saudyjskiej – o czym warto pamiętać?

Realizacja Saudi Vision 2030 gruntownie zmieniła krajobraz energetyczny Królestwa Arabii Saudyjskiej. Ambitne cele, takie jak 50% energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych do 2030 roku, czy otwarcie dotychczas zamkniętych sektorów na inwestycje zagraniczne sprawiają, że Królestwo aktywnie poszukuje europejskich partnerów, wykonawców i inwestorów. Mimo to ramy prawne regulujące stosunki handlowe w Arabii Saudyjskiej pozostają słabo znane większości europejskich podmiotów wchodzących na ten rynek.

W niniejszym artykule postaram się przybliżyć najbardziej istotne, z perspektywy europejskich spółek (zwłaszcza energetycznych), punkty wejścia na rynek saudyjski: ramy umowne i prawnorzeczowe na gruncie prawa saudyjskiego, krajobraz rozwiązywania sporów oraz uwarunkowania kulturowe, które kształtują sposób negocjowania i wykonywania umów w praktyce. Krótko mówiąc: wszystko to, czego nie przeczytacie w standardowym folderze reklamowym biura podróży.

1. Saudyjskie Prawo Transakcji Cywilnych – nowy fundament

Kontekst historyczny i korzenie prawne

Aby zrozumieć Prawo Transakcji Cywilnych (ang. Civil Transactions Law, „CTL”), warto cofnąć się do tego, co poprzedzało jego uchwalenie. Od chwili powstania Królestwa w 1932 roku wyrażoną polityką Arabii Saudyjskiej było oparcie systemu prawnego na prawie islamskim (szariacie). Podstawowe Prawo Rządzenia z 1992 roku potwierdziło tę zasadę o randze konstytucyjnej. Spory cywilne rozstrzygały sądy stosujące orzecznictwo hanbalickiej szkoły prawa islamskiego – najbardziej konserwatywnej spośród czterech głównych sunnickich szkół – bez skodyfikowanego statutu, interpretując każdą sprawę indywidualnie.

Prowadziło to do realnej nieprzewidywalności dla zagranicznych stron umów. Nawet doświadczeni prawnicy mieli trudności z doradztwem klientom w kwestii tego, jak sąd saudyjski zastosuje zasady szariatu do nowoczesnej umowy handlowej dotyczącej finansowania projektu, odpowiedzialności w łańcuchu dostaw czy usług cyfrowych. Sam fakt odmienności saudyjskiego systemu prawnego powodował niemały ból głowy dla zagranicznych kontrahentów, a tabletki przeciwbólowe, jak wiadomo, nie są wliczone w cenę due diligence.

Zmianę przyniosło Rozporządzenie Królewskie nr M/191 z czerwca 2023 roku. CTL, obejmujące 721 artykułów regulujących zawieranie umów, zobowiązania, odpowiedzialność deliktową i prawa rzeczowe, weszło w życie 16 grudnia 2023 roku. Książę Koronny Jego Wysokość Mohammed bin Salman oświadczył, że CTL jest „motywowana potrzebą wzmocnienia zasad ochrony własności, stabilności i ważności umów i będzie miała pozytywny wpływ na otoczenie biznesowe, zwiększy przejrzystość i zdolność do przewidywania orzeczeń sądowych w dziedzinie transakcji cywilnych”.

Jakie systemy prawne zainspirowały CTL?

CTL nie powstało w próżni. Jego główną inspiracją był Egipski Kodeks Cywilny, sam wzorowany na Francuskim Kodeksie Cywilnym z 1804 roku. Ta genealogia jest dobrze udokumentowana: Francja wywarła znaczący wpływ prawny na Egipt w XIX i na początku XX wieku, a egipski kodeks stał się następnie wzorcem dla wielu arabskich kodyfikacji prawa cywilnego, w tym Jordanii, Kuwejtu i Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Materiały przygotowawcze do CTL zawierają również odniesienia do prawa omańskiego oraz, co warto odnotować, do Jednolitego Kodeksu Handlowego Stanów Zjednoczonych (UCC).

Praktyczna konsekwencja dla europejskich prawników jest istotna. CTL funkcjonuje w tradycji prawa cywilnego i jest o wiele bliższe strukturą i rozumowaniem francuskiemu, niemieckiemu czy polskiemu prawu cywilnemu niż anglosaskiemu prawu precedensowemu. Innymi słowy: jeśli ukończyłeś polskie studia prawnicze, masz już sporą część roboty za sobą, choć nie aż tak dużo, żeby pominąć lekturę tego artykułu.

Należy jednak podkreślić, że szariat nie został wyparty. Artykuł 720 CTL wyraźnie stanowi, że zasady szariatu stosuje się tam, gdzie brak odpowiedniego przepisu ustawowego. Relacja między skodyfikowanym prawem cywilnym a islamską jurysprudencją wciąż ewoluuje, a sądy saudyjskie dopiero wypracowują swoje podejście do nowej ustawy.

2. Redagowanie umów – pustynia prawnych zawiłości czy oaza spokoju?

Redagowanie umów jest sztuką, niezależnie od tego, czy mówimy o prawie europejskim, czy prawie saudyjskim. W obu przypadkach jest to proces wymagający precyzji i zastanowienia, ponieważ każda klauzula ma znaczenie, a jedyne pożądane wielbłądy to te, którymi podróżujemy przez pustynię. Na co więc zwrócić uwagę przy redagowaniu umowy z kontrahentem saudyjskim?

Język umowy

Umowy z saudyjskimi kontrahentami są zwykle sporządzane w języku arabskim, z tłumaczeniem angielskim traktowanym jako materiał pomocniczy. W razie rozbieżności wersja arabska ma pierwszeństwo, chyba że umowa wyraźnie stanowi inaczej. Opieranie się wyłącznie na wersji angielskiej może być poważnym i kosztownym błędem. Nikt nie lubi odkrywać rozbieżności między wersjami językowymi po podpisaniu kontraktu. Szczególnie nie lubi tego klient.

Warunki płatności i kary umowne

CTL reguluje klauzule karne (kary umowne jako zryczałtowane odszkodowanie) i przyznaje sądom pewien zakres swobody w zakresie ich miarkowania, jeżeli są rażąco wygórowane. Różni się to od oczekiwań wielu europejskich spółek, gdzie uzgodnione odszkodowanie co do zasady jest egzekwowane zgodnie z brzmieniem umowy.

Rozwiązanie umowy

Warto odnotować, że na gruncie CTL, mimo szeregu podobieństw, istnieją istotne różnice w porównaniu do polskiego Kodeksu cywilnego. Dla przykładu art. 107 CTL stanowi domyślnie, że aby umowa mogła zostać rozwiązana, wierzyciel musi uzyskać orzeczenie sądowe. Brzmi znajomo? Tak, ale tylko do momentu, gdy zorientujesz się, że brak możliwości wyłączenia ochrony hardship (odpowiednika klauzuli rebus sic stantibus) oznacza, że jest ona bezwzględnie obowiązująca, nawet w kontraktach negocjowanych między profesjonalistami, którym wydawało się, że wszystko uzgodnili.

3. Qahwa, wielbłąd i negocjacje – słów kilka o różnicach kulturowych

Żadne omówienie prawa umów w Arabii Saudyjskiej nie jest pełne bez uwzględnienia ram kulturowych, w jakich umowy są negocjowane, wykonywane i (gdy to konieczne) renegocjowane. Nie chodzi tu o miękką “świadomość kulturową”: uwarunkowania te mają bezpośrednie konsekwencje prawne i handlowe.

Relacje przed umową – wasta i jej implikacje

Saudyjska kultura biznesowa jest zorientowana na relacje w sposób strukturalnie różny od zachodnich norm transakcyjnych. Centralnym pojęciem jest tu wasta, tłumaczona luźno jako “znajomości” lub “wpływy”, lecz trafniej rozumiana jako forma kapitału społecznego zakorzenionego w tradycjach plemiennych, lojalności i wzajemnych zobowiązaniach. Badania nad arabskimi negocjacjami biznesowymi konsekwentnie pokazują, że wasta funkcjonuje jako kluczowy element siły przetargowej: kto cię rekomenduje, kto za ciebie ręczy i jak długo inwestowałeś w relację. To właśnie te czynniki determinują tempo i skuteczność niemal każdego procesu handlowego.

Dla prawników doradzających europejskim klientom ma to konkretne implikacje. Prawomocna licencja, zezwolenie lub roszczenie mogą napotykać praktyczne opóźnienia bez odpowiednich kontaktów interpersonalnych. Natomiast relacja budowana przez liczne wizyty i spotkania może otwierać drzwi, których sama dokumentacja nie jest w stanie uchylić i to nawet jeśli ta dokumentacja liczy pięćset stron i przeszła przez ręce czterech notariuszy.

„Wy (Europejczycy) macie zegarki, a my (Arabowie) mamy czas”

Saudyjska kultura negocjacyjna funkcjonuje w polichronicznym systemie czasu. Relacja między kontrahentami jest stawiana na pierwszym miejscu, nawet przed ścisłym przestrzeganiem harmonogramu. Qahwa, kawa po arabsku (przepyszna, z kardamonem, goździkami, szafranem i wodą różaną – polecam serdecznie) ma znaczenie dalece wykraczające poza zwykły napój. Jest wyrazem gościnności i pierwszym krokiem do nawiązania trwałej relacji. W tym kontekście filiżanka kawy bywa skuteczniejsza niż punkt drugi agendy spotkania.

Spotkania mogą zaczynać się z opóźnieniem, być przerywane na modlitwę lub zmieniać kierunek, gdy rozmowa towarzyska bierze górę nad punktami agendy. Nie jest to dezorganizacja – odzwierciedla logikę kulturową, w której jakość wymiany interpersonalnej sama w sobie jest sygnałem zaangażowania i szacunku. Dla kogoś, kto przyleciał z Warszawy z pieczołowicie przygotowanym slajdem numer siedemnaście, może być to pewnym zaskoczeniem.

Uprawnienie decyzyjne w saudyjskich organizacjach zwykle spoczywa na szczycie hierarchii. Negocjacje mogą postępować sprawnie na poziomie roboczym, by znacząco zwolnić, gdy wymagana jest ostateczna akceptacja wyższego rangą przełożonego, który nie był obecny na żadnym ze spotkań, ale do którego należy ostatnie zdanie.

Co to oznacza dla redagowania umów

Między prawnym formalizmem CTL, a relacyjną nieformalnością, która nadal rządzi znaczącą częścią saudyjskiego życia handlowego, istnieje produktywne napięcie. Doświadczeni praktycy zwracają uwagę, że saudyjskie umowy są często mniej szczegółowe niż ich europejskie odpowiedniki, po części dlatego, że strony oczekują, iż to relacja, a nie dokument, rozstrzygnie nieprzewidziane okoliczności. Stwarza to ryzyko dla europejskich spółek przyzwyczajonych do kompleksowego umownego podziału ryzyk.

Z drugiej strony, saudyjscy kontrahenci powszechnie oczekują elastyczności w razie zmiany okoliczności. Europejska strona, która rygorystycznie nalega na warunki umowy w zmienionej sytuacji, bez uprzedniego zaangażowania w rozmowę w dobrej wierze, może wygrać spór prawny, tracąc przy tym relację handlową. W biznesie na Bliskim Wschodzie bywa to transakcja wybitnie niekorzystna, ponieważ nierzadko Twój klient w takiej relacji jest „spalony” i spotyka szyld z napisem „no go”.

Podsumowanie

Arabia Saudyjska oferuje realne i rosnące możliwości dla europejskich spółek. Ramy prawne, w szczególności po wprowadzeniu CTL, coraz bardziej otwierają się na zagranicznych kontrahentów, wprowadzając pewność prawa oraz wydawanych orzeczeń sądów.

Nie zmienia to jednak faktu, że negocjacje handlowe w krajach Bliskiego Wschodu to nie tylko przepisy prawa, ale przede wszystkim relacje. Spółki, które wcześnie inwestują w zrozumienie kontraktowych, regulacyjnych i kulturowych uwarunkowań prowadzenia działalności w Królestwie, są konsekwentnie lepiej pozycjonowane od tych, które traktują doradztwo prawne jako działanie następcze.

Uwzględnij to w swojej strategii, a zyskasz nie tylko kontrakt handlowy, ale znajomości, które często przeradzają się w długoletnie przyjaźni. A przy odrobinie szczęścia również zaproszenie na kolejną filiżankę qahwy. Tym razem bez agendy.

ŹRÓDŁA I LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA

1. Saudyjskie Prawo Transakcji Cywilnych, Rozporządzenie Królewskie nr M/191 z 1444H (18 czerwca 2023 r.).https://www.trans-lex.org/605650

2. HRH Crown Prince: Civil Transactions Law Is a Major Shift in Judicial Reform.https://www.spa.gov.sa/en/8bb0a8a9f5f

3. Elbalti, B., “The New Saudi Civil Transaction Act and its Potential Impact on Private International Law in Saudi Arabia”, Conflict of Laws, czerwiec 2023.https://conflictoflaws.net/2023/the-new-saudi-civil-transaction-act-and-its-potential-impact-on-private-international-law-in-saudi-arabia/

4. Chambers & Partners, “The New Saudi Civil Code (2023) – a Primer”, listopad 2023.https://chambers.com/legal-trends/the-saudi-civil-code-2023

5. International Bar Association, “Saudi Arabia’s Civil Transactions Law”, IBA Global Insight, czerwiec 2024.https://www.ibanet.org/clint-june-2024-feature-3

6. International Bar Association, “The Saudi Civil Transactions Law: substantive contract rules…”, październik 2025.https://www.ibanet.org/saudi-civil-transactions-law

7. Derayah LLPC, “The Civil Transactions Regulations — Overview”.https://www.saudilegal.com/insights/civil-transactions

8. Aljaser A., Meskic Z., “Historical Background on the Limitation of Liability in Saudi Arabia”, International Journal of Scientific Research, Vol. 3, No. 3, 2024.https://vsrp.co.uk/wp-content/uploads/11-IJSR-Vol.-3-No.-3-Mar-2024-Paper10-Mr.-Abdulrahman.pdf

9. Arabia Interculture, “Business Culture in Saudi Arabia”, 2025.https://www.arabia-interculture.com/en/business-culture-in-saudi-arabia/

10. Istizada, “Saudi Arabia Business Practices Guide: Negotiations and Contracts”, 2025.https://istizada.com/blog/saudi-arabia-business-practices-guide/

11. Cultural Atlas (SBS Australia), “Saudi Arabian Business Culture”.https://culturalatlas.sbs.com.au/saudi-arabian-culture/saudi-arabian-culture-business-culture

12. Metcalf, B.D. et al., “Culture and business networks: International business negotiations with Arab managers”, International Business Review, Vol. 21, 2012.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S096959311200100X

leave a comment